فصل پنجم نقشهء تازهء دولتيان در اين ايام ميرزا محمود خان احتشام السلطنه « 1 » از سفر مراجعت مىكند و بتوسط نير الدوله كه با او نسبت دارد و تازه حكومت طهران را به او داده‌اند با عين الدوله مربوط مىشود احتشام السلطنه وجههء ملى دارد و با نگارنده هم نظر بخصوصيت سابق مربوط است تصور ميكنم بدست او مىشود رو به مقصود قدمى برداشت در صورتى كه زمينهء مساعدى ديده نميشود . ديگر از اشخاصى كه در كار تأسيس عدالتخانه و وضع قانون با اصلاح‌خواهان اظهار همدردى ميكنند حاجى حسين آقا امين الضرب است كه از تجار درجهء اول شمرده مىشود و با ميرزا على اصغر خان رابطهء خصوصى دارد و تازه از سفر آمده در ضمن صحبت بنگارنده ميگويد امين السلطان براى انجام مقاصد ما از همه‌كس بهتر است ميگويم باور ندارم زيرا مذاق او را مخالف با اين ترتيبات ميدانم و گمان نميكنم در اين مسافرت هم تغيير حالى براى او حاصل شده باشد زيرا مخبر السلطنه همسفر او براى من نقل كرد بعد از ديدن اوضاع ژاپون و ترقيات فوق العادهء آن ملت و ديدن مكاتب و مدارس آنجا خواستم ببينم آيا امين السلطان اعتقادى بمكتب و مدرسه پيدا كرده است يا باز مثل اياميكه در ايران بود بىاعتقاد است به او گفتم راستى هرچه خير است از مدرسه بيرون ميآيد گفت بلى هرچه شر هم هست از مدرسه بيرون ميآيد معلوم شد با ديدن آن اوضاع هنوز تغيير اعتقادى نداده است در اين صورت او چگونه حاضر خواهد شد با ملت مساعدت

--> ( 1 ) - در جلد اول اين كتاب در قسمت معارف مكرر نام برده شده است .